Fins voor beginners deel 3

Vorig jaar oktober, tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in Helsinki ontmoette ik een Somalische vrouw, daar ooit gekomen als asielzoekster.
Ze stond op de lijst voor de lokale VVD, en sprak vloeiend Fins.

Al behoren Fins en Somali tot volstrekt verschillende taalfamilies, er zijn grammaticale overeenkomsten die het voor sprekers wat minder moeilijk maakt elkaars taal te leren.
Beide zijn het zogeheten agglutinerende talen (net als het evenmin verwante Turks).
Dat noem ik voor het gemak ‘plaktalen’.
Denk maar aan Gluton, die potjes witte plaksel van vroeger: bij agglutinatie worden betekenisgevende woorddeeltjes aan andere woorden vastgeplakt.

Fins, Somali en Turks kennen geen losse lidwoorden en weinig voorzetsels.
Of iets bepaald, onbepaald, mannelijk of vrouwelijk en dergelijke is, zit meestal in de aangeplakte achtervoegsels. Dat kan een keten van soms wel vier elementjes worden, omdat ook plaatsbepaling, bezit of nadruk ‘aangeplakt’ kunnen zijn.
Daarom zijn Finse woorden vaak langer dan Nederlandse. Het Fins gebruikt minder afzonderlijke woorden dan onze taal.
Dat Fins zo moeilijk te leren is, als Nederlanders me zo vaak verzekeren, is dus relatief. Somaliërs* en Turken kunnen de eigenschappen van het Fins juist goed begrijpen, terwijl het terecht is als zij zouden zeggen dat Nederlands een heel moeilijke taal is.

DSCF0050

Maar… kent een geïnteresseerde kaaskop de regels eenmaal, en ziet hoe regelmatig de grammatica is, dan zou Fins (Turks of Somali) leren best eens mee kunnen vallen.
Ik ken in elk geval volbloed-Nederlanders die beter Fins spreken dan ik.
Het grote verschil is wel dat Fins tot de zogenoemde synthetische talen behoort (net als Grieks en Latijn), terwijl Nederlands en Engels analytische talen heten.

Synthetisch betekent in de taalkunde dat woorden veelvuldig vervoegd en/of verbogen kunnen worden, en dat die veranderingen meervoudige informatie opleveren.
Een eeuw geleden bezat het Nederlands ook aardig wat synthetische trekjes, waarvan sommige nog herkenbaar zijn in ‘versteende’ frasen als te allen tijde, ten aanzien van, derhalve, ter beschikking, toentertijd, van goeden huize, te goeder trouw, en tenslotte.

Analytisch houdt in dat extra informatie in losse, meestal onveranderlijke lidwoorden, voorzetsels, bepalingen en dergelijke gegeven wordt, bij ons en in het Engels meestal vóór woorden geplaatst.
Analytische talen zijn eigenlijk versleten synthetische talen. Woorden zijn er aan informatieverlies gaan lijden. Engels is al veel meer versleten dan Nederlands.

Een voorbeeld van zulke slijtage.
Onze voorouders zongen:
“In een blauwgeruiten kiel draaide hij aan ’t groote wiel, den ganschen dag.”
Wij zeggen nu: blauwgeruite en de ganse.
Die drie maal -n aan de uitgangen vertelde dat de woorden kiel en dag mannelijk zijn.
Deze taalkundige geslachtsaanduiding interesseert onsallang  niet meer.

Het Engels heeft dat verbuigen allemaal niet meer, maar het Duits juist nog wel.
Is het Nederlands begin vorige eeuw de verbogen lidwoorden (ene, enes, ener & den, des, der) officieel kwijtgeraakt, en gebruiken we nu nog maar drie onveranderlijke lidwoorden (de, het, een), het Engels kent slechts twee lidwoorden, the & a.
Zit er in onze bijvoeglijke bepalingen nog iets van beweging (blauwgeruite kiel naast blauwgeruit kieltje), het Engels kent voornamelijk losse onveranderlijke woordjes:
blue plaid shirt.
(Al is de Engelse spelling dan ook een puinhoop, dit maakt die taal toch wel lekker simpel. Net als Chinese talen trouwens, die voor bijna 100 % uit onveranderlijke woorden bestaan, en daarbij een erg eenvoudige grammatica hebben.)

Naamvallen
Dat het Fins vijftien naamvallen telt, maakt die taal moeilijk, wordt dus vaak gezegd.
Ik denk dat de moeilijkheid deels in het woord naamval zèlf zit.
Een groot deel van de naamvallen is niets anders dan wat wij voorzetsels noemen, die dus in het Fins de vorm van achterzetsels hebben.

De eerste naamval is het makkelijkst: gewoon het woord zelf, de nominatief.
Niks mee aan de hand, geen moeilijke vervormingen.
Bijvoorbeeld het woord pannu, dat ‘pan’ betekent (alsook ‘een pan’ of ‘de pan’).

Van een pan/van de pan’ is in het Fins pannun (de genitief-naamval, die een bezitsrelatie uitdrukt, en die bij ons ook wel door een -s aan het eind wordt gevormd: Henks pan).

Hieronder een plaatje van een pannu. Wel een erg grote, en gevuld met erwtensoep.
Finse politieke partijen hebben de aardige gewoonte om tijdens verkiezingen enorme hoeveelheden soep, koffie, thee, limonade, broodjes en koek uit te delen.
Zomaar aan voorbijgangers. Hier de uitdeling door Perus, de partij der ‘Ware Finnen’

DSCF0585En hier dan zeven naamvallen van ‘pan’, die bij ons dus voorzetsels zijn:

in de pan (gaan) – pannuun,
in de pan (zijn) – pannussa,
uit de pan (gaan) – pannusta,
naar/op de pan (gaan) – pannulle,
bij/op de pan (zijn) – pannulla,
van de pan af/weg (gaan) – pannulta,
zonder pan – pannutta.

Als naamvallen dragen ze weliswaar moeilijke namen als respectievelijk
illatief, inessief, elatief, allatief, adessief, ablatief en abessief
maar nu hebben we bij elkaar al negen van die moeilijke dingen gehad.

Of tien, met pannuna erbij: ‘zoals een pan’ (de essief-naamval).

Kijk, ik mag ook een bordje hernekeittoa, ‘erwtensoep’

DSCF0591En met de andere oude vrouwtjes ga ik dan nog even lekker aan de koffie met pulla bij de lokale VVD, terwijl een van de kandidaten een liedje voor ons zingt, want dat doen ze ook nog: karaoke om kiezers te verleiden (ik verlang ernaar om bij de volgende Nederlandse verkiezingen Hans van Baalen en Sharon Dijksma ‘in een blauw geruite kiel’ te zien zingen

DSCF0049

*Somalisch is eveneens een fonetische taal (is altijd het geval met talen die nog niet zo lang in geschreven vorm bestaan). Somalisch staat pas sinds 1972 serieus op schrift.

Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Finland, Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

12 reacties op Fins voor beginners deel 3

  1. draverblog zegt:

    Ik ben nog maar bij les 1

  2. Zilvertje zegt:

    Naamvallen, ja, lastig bij het leren van een taal als het niet je moedertaal is, wel weer wat geleerd van jou. Knap van zo een vrouw, dat blijft na het lezen van dit blog hangen. Lekkere soep, met dit weer.

  3. Aad Verbaast zegt:

    Leuk en leerzaam om te lezen. Wat minder om te leren. Ik vind Nederlands al zo moelijk. Is me na tientallen jaren nog steeds niet echt gelukt. Is ook een erg moeilijke taal natuurlijk. Maar 15 miljoen mensen spreken het (een beetje).

  4. Selma zegt:

    Draver,
    hahaha, gelukkig is het niet verplicht.
    Ik droom nog wel eens dat ik eindexamen Frans (of zo) moet doen, en dat ik dan niet meer weet dan ‘le coq est sur le mur’. Vreselijk, een halve eeuw trauma 😉

  5. Selma zegt:

    Zilvertje,
    ja leuk om te weten hè? Dat er in het hoge noorden ook ingeburgerde asielzoekers wonen (zelfs heel goed ingeburgerde).
    Ze is overigens niet gekozen, maar dat komt door het andere kiessysteem daar: elk partijlid kan zichzelf kandidaat stellen, en wie de meeste stemmen weet te krijgen, die wint.
    Er waren zoiets van 300 kandidaten, waarvan er ongeveer 25 in de raad konden.
    Misschien is ons systeem (waarbij de partij een lijst opstelt) wat beter. In Finland wint misschien de beste lobbyist.

  6. Selma zegt:

    Aad Verbaast,
    leuk dat je het toegeeft, Nederlands is best een moeilijke taal.
    En je bent zwak uitgedrukt niet de enige Nederlander die er moeite mee heeft.
    (Al valt het in jouw geval enorm mee, als ik je stukjes zo lees ;-). )
    M’n volgende ‘voor beginners’ gaat o.a. over de redeloos diepe valkuilen van het Nederlands (vergeleken bij het Fins vanzelf).
    Wat moet een buitenlander bijvoorbeeld snappen van een paar simpele woordjes als fout geparkeerde vrachtauto?
    Waarom ou/au, waarom g/ch, waarom f/v…?

  7. Blewbird zegt:

    We zijn al bijna geen beginners meer, met les 3 achter de kiezen. Tijd voor de praktijk en 3 maanden stage in Helsinki. Dank, Selma!

  8. Selma zegt:

    Daar zijn ook meeuwen, Blew! Maar die spreken gewoon meeuws hoor.

  9. Platoonline zegt:

    Leerzaam stuk. Dat van die aangeplakte voorzetsel hoorde ik al eerder en wel van iemand die zich hopeloos in de mogelijkheden verstrikt zag. Maar ja, wat Ad schrijft klopt ook natuurlijk. Nederlands is ook niet al te makkelijk.

  10. Dat herken ik, Nederlands is soms erg ingewikkeld.

  11. Selma zegt:

    Plato,
    dank je wel.
    Mooi dat je al eens eerder hoorde over achterzetsels die eigenlijk voorzetsels zijn.
    Dat soort verhelderende informatie had ik zelf niet eerder ergens gelezen.
    Daarom wilde ik deze blogserie maken, om zaken die ingewikkeld lijken tot normale proporties terug te brengen. En ook omdat ik voor m’n eigen genoegen schrijf.
    Het is een aardige bijkomstigheid als Nederlanders erdoor inzien dat onze taal ook niet echt een makkie is (wat de inburgeraars maar al te goed weten).

  12. Selma zegt:

    Marijn,
    maar het onderwijs is ook niet meer wat het was.
    Zonder gekheid: in de tijd dat het gros van de bevolking niet meer dan zes jaar lager onderwijs kreeg, werd het er veel beter gespeld dan tegenwoordig.

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s