Oma vertelt: Spakenburg en Bunschoten

Bijna precies een halve eeuw geleden fietste ik voor het eerst door Spakenburg en Bunschoten. Sindsdien ben ik er nooit meer terug geweest, tot vorige week.

In 1963 ging ik naar een zomerkamp van de NCSV, de Nederlandse Christen-Studenten Vereniging*, toen nog een vroom maar vrolijk gezelschap dat onder leiding van veelal theologiestudenten ’s zomers weekjes vorming ende vermaak organiseerde voor middelbare scholieren, in afgelegen tentenkampjes. Bijbelstudie en psalmengezang, kampvuren en nachtelijke droppings, ik bewaar er de gelukkigste herinneringen aan.

Het kamp was te Wanneperveen, en de reis heen en terug ging, zoals vroeger nogal gewoon was per fiets. De kampleiding adviseerde ons meisjes om op de terugweg vooral een jurk te dragen, omdat we door streken fietsten waar de mensen bezwaar hadden tegen meisjes in shorts. Provo was nog niet opgericht, Ik Jan Cremer moest nog geschreven worden, kinderen waren nog gehoorzaam (althans uiterlijk), dus trokken we een jurk aan en fietsten braaf langs de oude zeedijken naar het westen, een tocht van een dag.

Spakenburg wilde ik toen wel eens nader bekijken, omdat klederdrachten me fascineerden. Die waren in 1963 al op hun retour, maar in Zeeland, waar ik een deel van m’n jeugd heb doorgebracht, en in dorpen als Spakenburg en Staphorst waren in die tijd toch nog veel vrouwen voor wie de traditionele streekdracht hun dagelijkse kleding was.

Van huis uit ben ik met (waardering voor) klederdracht opgegroeid.
Op feestdagen en bij begrafenissen droegen we onze Finse klederdracht,  zoals te zien op de foto hieronder, waar mijn kinderjuf, Neiti Irene Heikkilä en ik uit het Dudok-stadhuis van Hilversum komen, in 1953, waar we een trouwerij hadden bijgewoondIMG_0006Hier poseren m’n zuster en ik in Walcherse dracht, in 1958

IMG_0005Wat ik al fietsend in 1963 zag, is altijd een levendige herinnering gebleven.

Het was een heerlijke zonnige dag. Bunschoten en Spakenburg bleken voornamelijk uit één lange straat te bestaan, waarin me vooral de grote, zeer goed onderhouden boerderijen opvielen met elk vele tientallen melkbussen ernaast, en boerinnen aan het werk in kleurige kraplappen en geruite schorten, met hun ragfijn gehaakte, witte gesteven mutsjes op.

Witte gehaakte gordijntjes voor de ramen herinner ik me ook,
en veel bloemen, zoals geraniums in potten, en perken met margrieten, akeleien, goudsbloemen, lupinen, riddersporen, rozen, wederik.
Het waren schone plaatsen, in alle betekenissen van het woord, en natuurlijk gedomineerd door een paar reusachtige hervormde en (diverse varianten van) gereformeerde kerken.

Jammer dat ik vijftig jaar geleden nog geen foto’s maakte. Maar hieronder toch een deel van het oude beeld dat ik in m’n hoofd bewaar, en dat ik vorige week fotografeerde in Bunschoten: zo’n keurige boerderij. Alleen nu zonder melkbussen, zonder bloemen, en zonder de frisse hard werkende vrouwen in klederdracht

DSC00925 De kerken zijn er anno 2013 ook nog, met hun archaïsche boodschap

DSC00926

Maar verder schrok ik me wezenloos. Hoewel…. wat er te zien viel, te verwachten was:

Bunschoten en Spakenburg zijn afgelopen halve eeuw net zo geëxplodeerd als de rest van Nederland, de weilanden volgebouwd met de obligate woningen uit de prefab-catalogi van Delftse robots zich noemende architecten, met straten die de bekende nieuwbouwwijkjes- namen dragen: Meerkoet, Rietgans, Velduil, of Helmstok, Bolder en Tjalk, terwijl de bewoners hun huizen à la Ikea hebben ingericht, en hun tuinen dodelijk laten betegelen door de zogeheten tuincentra.

Wijken waaraan je niet kunt merken of je nu in Spakenburg bent, in Venlo, Den Helder of Heerenveen, waar de Action, Blokker, Aldi, Etos, Kruidvat, Hubo, Zeeman hun plastic bulk verkopen, waar de boekhandel The Read Shop heet, de kapper City Hairshop en de kledingwinkels fashion verkopen, eenheidsworst made in China.

Om met Wim Sonneveld te spreken: “Ik weet wel, het is hun goeie recht, de nieuwe tijd, net wat u zegt, maar het maakt me wat melancholiek….”

DSC00922

Op straat zag ik nog precies 1 heel oude dame in die prachtige Spakenburger klederdracht, tot in de puntjes verzorgd, achter een rollator.

En nog eentje van brons, van wie ik wèl een foto durfde te maken. Een lief lachend beeld (gemaakt door Emanuel Houben) van het soort zoals er in Nederland de laatste decennia honderden geplaatst zijn, herinnerend aan verdwenen boeren, vissers, tuinders enzovoort.

Achter ‘Niesje’, zoals het beeld heet, of ‘het Spakenburgs vrouwtje’, flaneert dan de moderne mens in zijn of haar flodder-t-shirt, blouse, jeans of halve broek, op slippers.DSC00924

Daarna bezocht ik het Klederdracht- en Visserijmuseum, waar tot mijn blijdschap nóg 1 andere oude dame rondliep in gesteven kraplap, geruite schort en witte ‘ongermus’,
een echte draagster (al meer dan tachtig jaar) die vriendelijk en uitgebreid vertelde over al het kostelijke en kostbare erfgoed dat in dit zomermuseum staat uitgestald.
Ze meende dat het nu wel gauw met het dagelijks dragen van Spakenburger kleding gedaan zal zijn, omdat zij nu zelfs zondags in de kerk vaak de enige in klederdracht is.

Ik heb diepe bewondering voor al het handwerk van deze oude cultuur, dat zo fijn is, zo bewerkelijk, zo persoonlijk ontworpen en met aandacht, liefde, ijver, uithoudingsvermogen uitgevoerd. Kledingstukken en tasjes geborduurd met de kleinste kraaltjes, of nog moeilijker: gebreid. Het kleinste patchwork, om maar geen restje stof verloren te laten gaan, borduurwerk als middeleeuwse gobelins. Gaat dat zien.

En dan roep ik nu boos: de mensen kunnen tegenwoordig niks meer.
Alleen nog als puddingen hun supermarktkarren voortduwen en volstouwen,
en afval produceren.

DSC00919Ik moest wel erg lachen om de poppenkoppen, die in hun geschminkte dellerigheid zo hemelsbreed verschillen van hun ooit levende en met groene zeep geboende voorgangers

DSC00918

DSC00917 En daarna struinde ik wat langs de oude vissershaven, die nu een monument is

DSC00771Al zijn er geen Spakenburger vissers meer, de haven ligt als vanouds vol schepen,
de mooiste houten platbodems, veel botters. Je kunt ze huren voor je bedrijfsuitjes en andere partijen. Het zijn allemaal plezierjachten geworden.
Voor dikke buiken en billen in driekwartbroeken op slippers

DSC00915

Spakenburg heeft ook een haven voor de geijkte witte plastic boten,
en daar staat een mooi beeldje van koningen Wilhelmina,
ter herinnering aan de watersnood van 1916.
De koningin “die met haar bezoek toonde in tegenspoed één te zijn met haar volk”.
Zo te zien had Willemien zich al op 35-jarige leeftijd tot bol propje ontwikkeld

DSC00910Overal langs de voormalige zeedijken wordt de voorbijganger herinnerd aan die ramp die de directe aanleiding vormde voor het aanleggen van de Afsluitdijk

DSC00907Het temmen van de Zuiderzee werd de dood werd van de Spakenburger visserij.

Grappig dat ik een halve eeuw geleden langs deze hangplek voor ouderen fietste (die toen nog niet bestond). Niet over dat asfaltpaadje (dat toen nog niet bestond) maar onderaan de dijk, en dat het land op de achtergrond van bovenstaande foto toen ook nog niet bestond: Zuidelijk Flevoland moest nog drooggelegd worden, Almere, nu een niet meer weg te denken stad met bijna 200.000 inwoners, was slechts een grote watervlakte…

DSC00773Het eerste jaar dat de polder drooggelegd was, stond het er stikvol moerasandijvie.
Toen die uitgebloeid was, raakte Nederland bedekt onder de pluizen,
ongeveer zoals hieronder, maar dan nog dikker, heerlijk om in te spelen!
Met de wind in onze richting woeien er zulke wolken met pluizen aan dat het
wel een sneeuwstorm leek, en de zon er een beetje door verduisterde

DSC00975 Terug naar deze tijd. Ik laat Spakenburg voor de tweede keer achter me

DSC00933

En blijk later in de buurt van Amsterdam
weer in de helemaal in Nederland anno 2013 te zijn teruggekeerd

DSC00973

——————————————————————————————–

*Tegenwoordig zijn er diverse wereldse organisaties die zich van de afkorting NCSV bedienen
– zoals handelaars in alternatieve genezerij, in koffie en in stralingsveiligheid
maar in 1963 was dé NCSV nog een gevestigd en geacht begrip in christelijk Nederland.
Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Oma vertelt en getagged met , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

13 reacties op Oma vertelt: Spakenburg en Bunschoten

  1. LEHTI zegt:

    Melancholie. Tja. Nu kan niemand nog wat, toen wist men wellicht minder. Ben blij dat die ‘Delftse robots zich noemende architecten’ zich over een mogelijke oplossing van de watersnood bogen. Ik was niet graag met mijn gesteven kapje verzwolgen door de Zuiderzee. Of had drie van mijn kinderen moeten zien sterven omdat mijn lot nu eenmaal in gods handen lag. Arbeid adelt en luiheid is des duivels oorkussen. Je leest het goed. Niet alleen kan men tegenwoordig nog maar weinig, spreekwoorden en gezegden worden ook al niet meer onderwezen. De wereld verandert. En ik ben daar soms best blij om.
    Gelukkig is Almere uit de grond gestampt. Anders was er nergens meer een behoorlijke horizon en had er ook geen fietspad op de dijk aangelegd hoeven worden, want alles was dan vol.

    Zo, en nu ga ik aardbeien plukken met een Bangladees (of hoe heet dat), nadat een Roemeens kookte in het huis van een Argentijnse. Alleen al daarom zou ik nooit in de jaren vijftig hebben willen leven. En gelukkig draagt geen van hen meer klederdracht maar makkelijke T-shirts (sorry, Selma, ben weer in lekker dwarse bui, bedankt voor het kijkje in Holland, waar ik morgen, eerlijk is eerlijk, met tegenzin naar terugkeer)

  2. Blewbird zegt:

    Prachtig, prachtig. Van groot naar klein en weer terug en van vroeger naar later. Wat een verhaal! En mooie foto’s! Maar wat ga je ver van de zee, met dit weer. En je fascinatie voor klederdrachten is aandoenlijk. Mijn PgDn toets moest wel 25 keer 🙂

  3. Mooi blog weer Selma, heel herkenbaar wat je schrijft. Die eenheidsworst is me een gruwel.

  4. King Billy zegt:

    Nostalgie. 1958…. Moest meteen denken aan http://www.youtube.com/watch?v=HTtl9WGTsIg, de Zuiderzee Ballade.

  5. knutselsmurf zegt:

    OK, de wereld was op het oog mooi in 1963. Maar het is je eigen generatie, of eigenlijk de generatie voor jou, die in de oorlog al volwassen waren, die die wereld verziekt hebben. Eerst kwam de 2-e wereldoorlog, en toen kwam de Marshallhulp en de babyboom die alles veranderde in een kopie van McDonald. Rond 1970 waren kinderen op de lagere school bezig met het milieu. We waren best wel naïef, maar de idealen hadden we wel. We harkten de achteloos weggegooide troep uit de struiken en vijvers van de nieuwbouwwijk waar onze school stond. Wij hadden het er niet ingegooid.

  6. joost tibosch sr zegt:

    Dit roept inderdaad, en bij de dood van Michel van der Plas schoot dat weer helemaal door me heen, de ons zo eigen melancholie op, zo prachtig te vinden bij Sonneveld’s “het tuinpad van mijn vader”.. Heb dezelfde gevoelens aan mijn herinneringen van mijn Brabant van toen. Toen dat Brabant al bijna verdwenen was, heb ik nog een volksfeest georganiseerd met oude karren, oude groene gesierde feestbogen en in oude brabantse kledij: de tekeningen en de stof om die zelf weer te maken vonden toen nog gretig aftrek. Ben bang dat zo’n volksfeest nu al niet meer van de grond te krijgen is..Gelukkig merk ik nog steeds dat ik na al die culturele explosies van de laatste decennia en ondanks alle eenheidsworst niet alleen geestelijk overleefd heb (het lijkt op de hittegolf van de laatste dagen), maar grijnzend met al die veranderingen in en om me heen diezelfde oud geworden jongen ben gebleven van toen. Een mens kan blijkbaar veel hebben! Een prachtig en zo’n heerlijk uitgebreid verhaal, Selma! Sommige foto’s weigeren op mijn computer nog dienst. Uit ervaring weet ik dat dat wat tijd en mij niet zo eigen handigheid kost (En weer die toch ook geweldige vooruitgang..met zijn haken en ogen..waardoor wij ons niet uit het veld laten slaan!)

  7. draverblog zegt:

    Je begrijpt natuurlijk welke foto er voor mij uitspringt, wat een mooie boerinnetjes in 1958.
    Waar zijn deze foto’s gemaakt, mogelijk bij Henning op de Markt in Middelburg.
    Vorige week tijdens het sjeesjesrijden in klederdracht” rond het het Abdij van Middelburg waren ze weer volop te zien.

  8. Selma zegt:

    Lehti,
    dank je wel voor je lekker dwarse reactie.
    Of een mens er nu wel of niet blij mee is, de wereld verandert . Panta rhei.
    Vroeger waren sommige dingen beter of beroerder, tegenwoordig zijn andere dingen beter of slechter. Melancholie. Onwetendheid is van alle tijden. Vroeger wisten de mensen niet wat wij kunnen weten, en nu weten veel mensen niet wat ze zouden moeten of kunnen weten. Onwetendheid blijft een grote boosdoener.
    Delftse robots hebben prachtig werk verricht om Nederland tegen watersnoden te beschermen, al gaat dat tegenwoordig dan ook met cultuurlandschap-vernielende betonnen monstruositeiten gepaard, waar ook andere, subtielere, zelfs betere oplossingen mogelijk zijn.
    Daarom zijn Delfste robots ook zo dor als het om woningbouw gaat. Zij weten niet dat daar mensen in moeten wonen.
    Almere dus. Wonen is iets anders dan gestileerd opbergen.
    Maar ach, omdat zoveel mensen tegenwoordig denken zoals tv en reclame voorschrijven, menen ze dat nieuwbouwwijkies wonen betekenen.

    Wat het gezelschap en hun kleding betreft, uit je laatste alinea: dat vind je in Nederland ook op elke hoek van de straat, dus als je dat zoekt, waarom naar het buitenland gaan?

  9. Selma zegt:

    Blewbird en Christien Damman,
    dank jullie voor je aardige reactie.

  10. Selma zegt:

    King Billy,
    nostalgie van Willy van Hemert, de Anton Pieck van de bewegende beelden.

  11. Selma zegt:

    Knutselsmurf,
    je hebt zeker gelijk: in de jaren ’70 was een deel van de jeugd enorm milieubewust, en vast van plan de wereld schoner en groener te maken: provo’s witte plannen, flowerpower, kabouters, oprichting van Milieudefensie, Greenpeace, Club van Rome enz. Sindsdien is er enorm veel verbeterd in de milieuwetgeving.
    Maar niet alleen de ‘generatie voor ons’ loosde al zijn vuiligheid schaamteloos, een deel van mijn generatie (babyboomers) ging schaamteloos graaien, wegwerpplastic en beton produceren, een deel van jouw generatie werd yup en ging alles vermarkten en managen en nog megalomaner graaien, en alle jongere generaties lijken daar kloons van: zo gauw mogelijk rijk worden, zoveel mogelijk plastic consumeren, auto’s hebben, drugs, alcohol en modezooi.

  12. Selma zegt:

    Joost Tibosch,
    wat een aardig verhaal over Brabant, en je organisatie van dat ‘oude’ feest.
    Nee, zoiets zou nu niet meer kunnen. Het wordt wel geprobeerd, heel vaak zelfs, ’s zomers zijn overal ‘oude ambachtsmarkten’ en lokale dorpsfeesten waar mensen verkleed gaan. Maar is vaak in een rommeltje van mutsen en schorten die middeleeuws of 17de-eeuws of zoiets moeten lijken. Om te huilen.
    Vroeger is weg en komt niet terug. Behalve inderdaad in jezelf. Herinneringen kunnen koesteren is ook een vorm van rijkdom.

  13. Selma zegt:

    Draver,
    ja leuk hè? In Middelburg stikte het toen van vrouwen in klederdracht, herinner ik me. Doordeweeks met een klein kapje, ’s zondags met deze grotere, of die heel breed uitstaande ovale kap.
    (Er bestaat ook een onbeschadigde statiefoto van ons, maar die kon ik even niet vinden.)

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s