Oma vertelt: Koningsgambiet en dameoffer

Het heet nu Tata Steel Chess maar ik herinner het me van een halve eeuw terug als het het Hoogovenschaaktoernooi. Dat werd in die tijd gehouden in de straat naast de onze, in het nu alweer lang geleden afgebroken Kennemertheater aan de Zeestraat in Beverwijk.

Een aardige traditie was het dat buitenlandse schakers bij gezinnen werden ondergebracht. Mijn moeder wilde graag Scandinavische gasten, maar die waren dun gezaaid.
De IJslander Fridrik Olafsson logeerde een paar maal bij ons, maar verder waren het voornamelijk Russische grootmeesters, heel pikant in die tijd van de Koude Oorlog.
Van de Sovjet-afgevaardigden herinner ik me met name Petrosjan, Keres, Geller, Bronstein en Averbach, die feitelijk geen van allen Russen waren, maar respectievelijk een Armeniër, Est, twee Oekraïners en een halve Duitser, de laatste drie ook nog Joods.

Een enkeling was zwijgzaam, nors, bijna altijd studerend. Anderen waren juist joviaal, aten soms gezellig mee aan tafel, speciaal Jefim Geller, en sommigen wilden ook nog wel eens een potje met de kinderen schaken.
Bijzonder goede herinneringen bewaar ik aan David Bronstein. Hieronder staat hij in het boekje waarin ik handtekeningen verzamelde, met uitgeknipte krantenfotootjes

SAM_0025

Een van m’n oudere broers was in die tijd tweede geworden op het Nederlands jeugd- kampioenschap schaken (na Coen Zuidema). Daarom meende hij zich een air van superieure intelligentie aan te kunnen matigen.

Hij was altijd al een zusjespester geweest, en sprak graag met dedain over vrouwen, maar toen was de beer helemaal los. Met z’n gymnasiale broers wilde hij eventueel nog wel schaken, maar niet met mij. Grootmeester Jan Hein Donner had immers ook gezegd dat vrouwen daar de hersens niet voor hadden (die lelijke Donner), en broer kon nog veel meer bewijzen aandragen van de domheid en lichtzinnigheid der vrouwen.

Toen ik tegenwierp dat Nona Gaprindasjvili toch in de Meestergroep speelde (dat was begin jaren ’60, later werd ze grootmeester) antwoordde hij dat zij de uitzondering op de regel was, of een verklede man. Hieronder staat ze, bovenaan in m’n plakboekje.

SAM_0027

Met mijn jongere broertje, die door onze verheven schaakbroer te jong werd geacht om tijd en moeite aan te verspillen, vond ik toen het omgekeerd schaken uit, een geweldig leuk spel voor domme kinderen als wij waren: wie het eerst al z’n stukken kwijt is.
Aan David Bronstein heb ik onder andere zo’n aardige herinnering omdat hij dat ook een leuk spel vond, en het best eens met ons wilde spelen.
Ook was hij niet te beroerd om een serieus potje met mij te schaken.
Ik vroeg of hij me niet wilde laten winnen, omdat ik me dan zo kinderachtig zou voelen.
Dus verloor ik vanzelf, maar hij was ook zo vriendelijk om uit te leggen wát ik dan verkeerd had gedaan.
Die rotbroer was toen het huis al uit, dus mijn triomf kon ik helaas niet op hem botvieren, dat een heuse grootmeester mij wel goed genoeg vond voor een potje schaak.

Ook nam Bronstein me in 1963 mee naar het eindfeest van het schaaktoernooi, wat ik wel een beetje eng vond, maar hij was hartelijker en vaderlijker dan m’n eigen vader, dus werd het erg leuk, ook om gewoon tussen de grootmeesters rond te lopen.
Tijdens het toernooi hadden we hen, en de borden met de spelstanden, alleen vanachter een hekje mogen bekijken. Heel stil, om hun concentratie niet te verstoren.
Maar op het feest waren ze ontspannen, en wilden zelfs wel dansen. Ik droeg een baljurk van grijs brocaat, want in die tijd was het nog een traditioneel bal waarop gewalst en gefoxtrot werd.
Die baljurk heb ik daarna nog maar één keer gedragen, omdat toen de hippietijd aanbrak, dus werd het alleen nog maar wild springen en rocken in de bloemetjesjurken van oma’s.

SAM_0026

Handtekeningen van Godfried Bomans (die daar elk jaar schaakte) en Coen Zuidema

SAM_0029

Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Oma vertelt, Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

21 reacties op Oma vertelt: Koningsgambiet en dameoffer

  1. King Billy zegt:

    Hoe fraai wederom. Waar zijn ze gebleven? Roept prompt herinneringen aan Bert op in Sonnevanck, die tijdens het Hoogovenschaaktoernooi de oergezellige wereldlkampioenschappen ‘Mens Erger Je Niet’ organiseerde. Ging destijds ook eens met een schaakmeester ‘blindschaken’, tussen de potjes ‘Mens Erger Je Niet’ door. Vriendin hield het bord bij. Met zo’n acht tot tien zetten was het schaakmat.

  2. knutselsmurf zegt:

    Sommige dingen moet je laten zoals ze zijn.
    Hoogovenschaaktoernooi klinkt mooi.
    Tata klinkt als blikken speelgoed voor vervelende jongetjes.

  3. Selma zegt:

    King Billy,
    Averbach leeft nog, volgens de Engelse Wikipedia: “As of 2012, he is the oldest living chess grandmaster”. En Zuidema (20 jaar jonger) ook. Die heeft het nog tot Nederlands kampioen gebracht.
    Ach Sonnevanck, ook das war einmal…

  4. Selma zegt:

    Knutsel,
    hier in de omgeving zegt al het gepensioneerde voormalige Hoogovenpersoneel nog altijd consequent ‘Hoogovens’. Al is het intussen Corus geweest en Tata geworden.
    Maar dat oubollige theater, waar het toernooi van oudsher gehouden werd, dat is al een paar decennia gesloopt voor de zoveelste prefab-flat, die binnenkort wel weer vervangen zal worden door het volgende smakeloze bouwpakket. Vrijwel al het oude is in Beverwijk verroofbouwd door projectontwikkelaars.

  5. Blewbird zegt:

    Oh wat een prachtig verhaal en mooie boekjes! Ik kan niet schaken, heb het nooit geleerd en ben er te dom voor en te twijfelend en ik heb geen geduld, maar de schaakwereld vind ik wel boeiend. Nooit begrepen waarom mannen vinden dat vrouwen het niet kunnen. Is het dan toch een soort battle of the sexes?

  6. Selma zegt:

    Zilvertje,
    dank je wel. Intussen zijn er zo’n 25 vrouwelijke schaakgrootmeesters en een paar honderd meesters. Een mooie score sinds de uitspraken van de boze Donner.
    Over het verschil tussen mannen en vrouwen bij schaken is onderzoek gedaan.
    Het is een lang verhaal, maar wel verhelderend. Het staat hier:
    http://schaaksite.nl/page.php?al=een-wetenschappelijk-onderzoek-naar-mannen-en-vrouwen-schaak

  7. Selma zegt:

    Blew,
    dank je wel. Wat die ‘battle’ betreft, zie hierboven mijn reactie bij Zilvertje.
    Ach, die boekjes… Het meeste uit m’n jeugd is verdwenen, weggegooid door een stiefmoeder, maar deze kleine blaadjes hadden zich gelukkig verborgen in een dierbaar oud woordenboek dat altijd maar met me meeverhuisd is.

  8. Zilvertje zegt:

    Wat heerlijk om te lezen en dat je dat boekje nog bezit, geweldig. Wat bijzonder al die mensen over de vloer en dan nog mee naar het bal. Ja, nu heet het anders, het went niet vind ik.

  9. Fenny zegt:

    Prachtig verhaal weer en Selma in een baljurk had ik wel even willen zien!
    ‘Daarom meende hij zich een air van superieure intelligentie aan te kunnen matigen’. Moest ik toch wel weer hard om lachen, ik zie je steigeren in gedachten!!!

  10. Selma zegt:

    Zilvertje,
    een bal, ja, dat is echt voorbije tijd. Er wordt nu geloof ik nog eens per jaar in Den Haag een bal gegeven voor jonge dames en heren uit de ‘hoogste’ kringen, maar vroeger was het best gewoon. Ik ben nog naar de dansschool gestuurd om de wals en zo te leren. De jongens in colbert, met das en grijze broek, de meisjes in mooie jurken met petticoats, één twee drie in de maat 🙂

  11. Selma zegt:

    Fenny,
    daar zijn jammer genoeg geen foto’s van, anders had ik mezelf ook wel graag teruggezien!
    Tja, die broer… Die haalde nog wel wredere dingen uit. En later vooraan in de kerk zitten als ouderling. Gelukkig heb ik negen broers, dus valt er in de omgang wat te kiezen.

  12. King Billy zegt:

    Waarom schaken zo fascinerend is. Het schaakbord wordt een universum. En daarom iedere binding met de realiteit kan verliezen. Bobby Fisher, bijvoorbeeld. Of juist kan bewaren. Dan denk ik aan Stefan Zweig’s ‘Schachnovelle‘, een Duitse klassieker.
    Dit is slechts een lage schatting van het aantal schaakspellen. Niet het aantal zetten!
    10,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000
    Tja, Selma, Geen Fins bij, toch maar weer http://en.wikipedia.org/wiki/Shannon_number
    http://de.wikipedia.org/wiki/Schachnovelle
    En dan is er nog een Buddistisch staatje in Russisch Europa, waar schaken de nationale sport is, Kalmykia, met een honderd maal zo groot ‘Max Euwe’ plein en Mans- /Vrouwshoge schaakstukken.

  13. Selma zegt:

    King Billy,
    dank je wel voor de links. Schachnovelle was me ontgaan, komt op het ‘te-doenlijstje’.
    Als ik Shannon lees, ga ik maar weer spelen Wie het eerst z’n stukken kwijt is.

    Dat Kalmykia-verhaal kende ik (ook) niet, maar dat is wild zeg!
    http://www.spiegel.de/international/spiegel/the-dictator-and-his-hobby-kalmykian-leader-makes-farce-of-chess-championships-a-442158.html

    Wel wat anders dan de goddelijke oorsprong van het schaken, en het edele spel zoals het later aan de hoven gespeeld werd.

  14. King Billy zegt:

    Ach ja, schaakspelen en borden verzamelen met al dat gereis, werd een soort hobby. Kwam ik een keer thuis, had m’n moeder een schaakbord geborduurd.
    Ook een prima tijdverdrijf tussen het wachtlopen door. Magnetisch uiteraard.

  15. Aad Verbaast zegt:

    Bijzondere herinneringen!
    Donner zou onmiddellijk de vrouwelijke kant in me herkennen als ik weer laat zien dat ik niets bak van het edele schaakspel 😉

  16. Lehti Paul zegt:

    Prachtig inkijkje in de schaakwereld. En wat een haarscherpe foto’s!

    Mijn vader zag als kleuter in 1945 zijn broer met Canadese bevrijders schaken. Kennelijk sloeg het aan. Hij werd ook fanatiek en schaakte overal, o.a. ook met een toernooi in Girona (taal is niet nodig) en leerde het mij. Na mijn laatste bezoek aan Amsterdam, zei mijn jongste (8) dat het állerleukste was geweest dat opa hem had leren schaken. Nu schaakt de hele familie!

    De kleindochter van Max Euwe maakte de serie/film ‘lang leve de koningin’. Over een meisje dat goed kan schaken, dat niet mag van haar moeder (die trouwens ook goed schaakt). Met Monique v.d. Ven en Derek de Lint. Won gouden kalf. Ik ben telkens weer tot tranen geroerd. Als reden voor ‘oorlog’ verzint de (levende) koning dat de bloemkool van de buren stinkt, maar de koningin verzint iets beters. Moet jou aanspreken. Deel 2: http://www.youtube.com/watch?v=AeB-NHq0SIo&NR=1&feature=endscreen

    In dat maffe Kalmukkié was Jelle Brandt Corstius eens met zijn serie over Rusland ‘Van Moskou tot Magadan’. (15-02-09) http://www.vpro.nl/programma/vanmoskoutotmadagan/afleveringen/41069838/

  17. Selma zegt:

    Schaakborduren. Jouw moeder wist wat dames willen en kunnen!

  18. Selma zegt:

    Aad Verbaast,
    Donner hoorde tot de simpelste der seksisten (net als rotbroer):
    als het maar een piemel had, dan was het een gesprek waard,
    al zou het niet kunnen schaken 😉

  19. Selma zegt:

    Lehti,
    wat een mooi verhaal over je vader, ook in zijn functie als opa.
    Dank je wel voor de link naar de film, die kende ik niet, maar dat is binnenkort over!
    Ook de link naar Jelle Brandt Corstius ga ik bekijken. Dat is toch prettig voor iemand die geen tv kijkt: dat Uitzending Gemist bestaat, en zo. Omdat ik altijd kijktips krijg, zie ik op die manier toch steeds het puikje.
    Max Euwe was trouwens een heer, i.t.t. tot ongelikte beer Donner.
    In 1958 heb ik ‘m in Beverwijk zien schaken, maar verzamelde toen nog geen handtekeningen (achteraf helaas).

  20. platoonline zegt:

    Wat een prachtverhaal zet je hier neer, Selma. Ik herinner me al die schaaknamen van de vroegere krantenberichten. Ik mis hier de namen Talj en Botwinnik die, naar ik meen, vroeger menig duel uitvochten.
    Ik ben nogal vaak in Wijk aan Zee en zie ik de witte containers en tenten staan op de centrale weide, dan weet ik: het is weer begonnen. Fascinerende wereld, die schaaksport (ook al kan ik er zelf helemaal niks van hoor).
    Bij de woorden van Donner denk ik triestigheden. Zijn laatste periode in het verpleeghuis toen hij toch maar mooi door die domme vrouwen liefdevol werd verpleegd. Maar ook zijn ontroerende stukjes daarover.

    De programma’s van Jelle kan ik je ook aanbevelen. Ik kijk zelden TV maar daar zet ik hem voor aan. Gisteravond een aflevering van hem in India. Totaal andere wereld. De corruptie, de complete chaos in het wegverkeer, de armoede. En dan Jelle die daar (wat oppervlakkig maar juist daardoor volledige geaccepteerd) doorheen schuifelt en de mensen in de landstaal aanspreekt. Fascinerende TV.

  21. Selma zegt:

    Plato,
    dank je wel voor je aardige reactie.
    De voormalige wereldkampioenen Tal en Botwinnik staan niet in mijn rijtje omdat ze niet bij ons gelogeerd hebben: we waren al verhuisd toen zij meededen. Petrosian wel (die moest toen nog WK worden).
    Grappig dat je (ook) vaak in Wijk aan Zee komt. Ik ga nooit meer naar dat toernooi. Ben alleen nog een beetje nostalgisch naar het simpele, toegankelijke van het vroeger.
    En verder speel ik ook alleen maar simpele spelletjes, met name nog steeds graag Wie-het-eerst-zijn-stukken-kwijt-is. Daar houden m’n kleinkinderen ook van.

    Tja, Donner. Zijn verpleeghuisstukjes las ik ook, maar vanzelf met gemengde gevoelens. Wat ik intens treurig vond, was dat hij op z’n ouwe dag nog zo nodig aan de leg moest, zodat zijn dochter (!) haar vader alleen in haar vroege jeugd gekend heeft, en als wrak.

    Jelle Brandt Corstius doet het inderdaad heel erg goed (heb hem twee keer gezien), juist door zijn niet opdringerige, niet oordelende (maar zeker niet oppervlakkige) aanwezigheid.
    Ik was vorig jaar ook in India, een overweldigend land… maar armoede? Ik heb – gelukkig – juist heel veel normaal welvarend leven gezien, en ook weelde. En verkeerschaos alleen in de zeer grote steden. Ik ben vol lof over het prima openbaar vervoer op het platteland.

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s