Weinig Nieuws onder de Zon (vervolg op Genade in Heiloo)

Tempels en kerken, en paleizen ook waren in de oudheid rijkelijk en beeldend gedecoreerd.
Het waren een soort prentenboeken die elke analfabeet kon lezen. Iedereen kreeg thuis, op straat en in officiële gebouwen de symbolische betekenissen van kleuren, getallen, gebaren, planten, dieren et cetera met de paplepel ingegoten, en kon op die manier al uit een enkel beeldhouwwerk of schilderij een heel verhaal begrijpen.

Ik word altijd blij als ik in een kerk of ander heiligdom kom, en daar symbolen herken van voorgaande godsdiensten. Zoals de stier, leeuw, adelaar en mens onderaan m’n vorige blog, die de evangelisten symboliseren.

Plattegrond van de aarde
Voordat er een Griek was die het zonnestelsel juist interpreteerde, was de visie op het universum eenvoudig: de aarde dreef als een enorme kluit in een oerzee, of stond op een paar pilaren, of dieren.
Over aarde en zee welfde zich een koepel, het firmament. Langs dat firmament liep de ecliptica, het pad van zon en maan, met allerlei sterrenbeelden, zoals Stier, Leeuw, Schorpioen, Vissen. Vandaar de latere naam ‘dierenriem’.
In die sterrenbeelden, op pakweg 90° afstand van elkaar, stonden vier goed zichtbare vaste sterren (waar ik in een eerder blog over schreef) die de ‘hoeken’ van het jaar markeerden, oftewel de seizoenen, en ook de windrichtingen symboliseerden, dus de vier uithoeken van de aarde.

Midden op de aarde, in de beschaafde samenleving was het veilig. Daar hadden de goden zelf de hand gehad in de bouw van tempels, waar ze graag verbleven als de mensen hen trouw offerden en zich behoorlijk gedroegen.

Naar de randen van de aarde toe werd het steeds gevaarlijker, daar woonden enge monsters. De Mesopotamiërs zagen daar mengelingen van mensen, leeuwen, wisents, adelaars, vissen, slangen, schorpioenen et cetera, te vergelijken met de Egyptische sfinx, en elders de Purushamriga.
Maar… gelukkig werden die door de hoogste goden bestreden en onderworpen.
Bijvoorbeeld de gruwelijke draakvogel Anzu, die door stormgod Adad overwonnen werd,
dan wel door de held Ninurta, een voorloper van Herakles (hieronder een nagetekende afbeelding van een Assyrische cylinderzegel)

Vervolgens werden die enge wezens ingelijfd bij een god en als afschrikwekkende portiers bij hemelpoorten geplaatst, en bij de ingangen van tempels, paleizen en steden, om deze tegen indringers te bewaken.
Zulke beelden zijn (mede dank zij de visioenen van de profeet Ezechiël, die als balling in Babylon leefde en stierf) een prachtig leven gaan leiden in de christelijke kunst.
Vooral omdat Ezechiëls voorstellingen door de schrijver van Openbaring 4 overgenomen werden (maar dan met Jezus als middelpunt), en kerkvader Hieronymus ze vervolgens omwerkte tot de zogeheten tetramorf, een rechthoek met in elke hoek zo’n wezen en Jezus tronend in het midden.

Hieronder een fraai exemplaar, uit circa 1200, vervaardigd door een onbekende Engelse miniatuurschilder. En hier nog meer mooie plaatjes

Een wonderschoon miniatuur, dat in zijn eenvoud een hele serie oude verhalen vertelt.
Allereerst die vier Babylonische sterrenbeelden, de drie dieren plus een mens/engel (feitelijk de godin Gula) die hier keurig getemd in hun uithoeken van de wereld zitten, omringd door de oerzee. Ze zijn evangelisten geworden. Heilige christenen ook, want met een nimbus, lichtkrans om het hoofd.

Dat Johannes een adelaar voorstelt in plaats van een schorpioen is de schuld van Ezechiël, die de lamassu voor ogen had, de Babylonische tempelbewaker samengesteld uit stier, leeuw, adelaar en mens.
Er bestonden echter ook schorpioenmensen, die de poorten aan de rand van de wereld bewaakten waar de zon(negod) ’s nachts verdween en ’s morgens weer opkwam.
Die schorpioenmensen hadden vaak ook vleugels en vogelpoten (zie hierboven ook bij dat plaatje van het gevecht tussen Adad en Anzu, waar een schorpioenvogel op de grond ligt).

Het kruisnimbus van Jezus
Jezus heeft in de kunst het alleenrecht op een nimbus met een kruis erin. Daarmee beeldt hij zijn functie van Verlosser uit, die aan het kruis gestorven is, tot redding der mensheid.
Dat is de officiële christelijke lezing.
Het Licht der Wereld zit hier te gloriëren op zijn troon, zoals Openbaring 4 beschrijft.
In een volgend blog zal ik eens schrijven over alle attributen die Jezus meekreeg van zonnegoden, want qua vorm herinnert deze stralenkrans aan het oude zonnerad, een cirkel met een kruis erin die de rondgang van de zon door het jaar symboliseert, met de vier seizoenen.
Cirkel en kruis kunnen ook een symbool voor de aarde zijn, met zijn vier windrichtingen. Zo zijn dan hemel en aarde en redding der mensheid in één symbool verbonden.

Het Goddelijke Boek waar Alles in staat
Ook zo mooi klassiek is dat Jezus een geopend boek toont met de goddelijke, eeuwige wereldomvattende tekst, ‘van Alfa tot Omega’. Het is zo’n boek waarvan in Openbaring 5 sprake is, maar het kan ook het evangelie voorstellen.
Over zo’n ultiem goddelijk boek wordt al sinds een jaartje of 4400 geschreven.
Dus dat Gods hand Ezechiël een boekrol aanreikt (of Mozes die stenen tafelen) was tijdens de Babylonische ballingschap al een antieke voorstelling. Zie bijvoorbeeld de stèle van Hammurabi uit circa 1750 v.Chr. waarop de zonnegod zijn wetten aan de koning overhandigt, terwijl in oudere, Sumerische godenverhalen sprake was van ‘het’ Tablet der Lotsbestemmingen, oftewel het goddelijk geschrift dat alles omvat.
Miljarden menen nog steeds zo’n boek te bezitten, dat van kaft tot kaft Gods woord bevat.
Al gaat het om drie (of zelfs meer) verschillende heilige boeken die elkaar soms vervormd overlappen of komisch leentjebuur hebben gespeeld.

Mandorla
Jezus zit in een mandorla of vesica piscis, een vorm die ontstaat als twee cirkels elkaar overlappen. Het is een symbool van de verbinding tussen twee werelden, hemel en aarde. Jezus zit dus beneden tussen de uithoeken van aarde, en boven tussen de vaste sterren, waar God de hemel heeft uitgespreid als een doek.
Een andere opvatting ziet in de mandorla de vulva van de moedergodin. Op deze site staan nog een paar fascinerende voorbeelden van zo’n mandorla, onder andere rond de zwarte steen in Mekka, en op de Mastercard.

Een licht tot openbaring aan de heidenen
Dat staat er onder de vier dieren waarvan ik op m’n vorige blog foto’s plaatste, uit de Genadekapel in Heiloo. Eerlijker zou zijn een tekst als:
Een licht geannexeerd uit andere godsdiensten en van harte voortgezet.
Maar voor eerlijkheid hoef je bij godsdiensten net zomin te zijn als bij reclameluitjes en politici. Als een tekst maar pakkend is en het doel heiligt.

Voor de grap nog een tetramorf, uit de Bamberger Apokalypse, die zo komisch is omdat daarop de hemel zich verheugt over de val van Babylon, temidden van symbolen die deze hemel dus uit Babylon gepikt heeft.

En hier nog een fraaie islamitische tetramorf. Plus een zeer gestyleerde op een Koran.
Ook godsdiensten die zich streng aan beeldloosheid willen houden, blijken toch aan elkaar te hangen van de symboliek, alleen wat abstracter, minder opvallend.

Openbaringen volgen elkaar op, maar zoveel echt nieuws is er niet onder de zon.
Mensen van nu zijn in wezen verbonden met mensen van alle tijden.
Ik vind het leuk om dat in plaatjes te kunnen zien,
een bevestiging van dat er geen Waar Geloof bestaat, en geen heidenen.
Alleen krampachtige tijdelijke machtsblokken die dat beweren.

Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Religieuze Rimram, Uncategorized, Weetnietbetersyndroom en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

20 reacties op Weinig Nieuws onder de Zon (vervolg op Genade in Heiloo)

  1. Letterzetter zegt:

    Wat een openbaring! 🙂
    Ontzettend interessant om te lezen, dank je wel voor deze prachtige geschiedenisles.

  2. King Billy zegt:

    Fraai hoor, hedendaagse levensbeschouwíngen, welke andersdenkenden bij voorbaat uitsluiten, tot gekunstelde religie’s degraderen. Deze vorm van blasfemie kan er nog wel bij nu hier in Duitsland de omstreden religieuze besnijdenis de voorpagina’s van gerenommeerde dagbladen haalt en de Bondsdag ten diepste beroert.
    Een geluk bij een ongeluk is dan dat het Zuiderkruis niet op het Noordelijk Halfrond is waar te nemen. Anders was dat ook nog in volle glorie ge-integreerd en het hek helemaal van de dam geweest.

  3. Heerlijk blog, laat zien dat alles op alles volgt. Onze verre voorouders hebben de basis gelegd voor alles in het hier en nu.

  4. Selma zegt:

    Letterzetter,
    dank je wel dat je de moeite genomen hebt het te lezen!

  5. Selma zegt:

    King Billy,
    je gebruikt termen (hedendaagse levensbeschouwíngen, andersdenkenden bij voorbaat uitsluiten, tot gekunstelde religie’s degraderen) die in mijn blog niet voorkomen, en die ik dus maar als guitige samenvattende projecties beschouw.
    Blasfemie, wat is dat, en waarom?
    En waar “kan het nog wel bij”?

    Maar wel fijn dat Duitsland zich druk maakt over ‘religieuze besnijdenis’,
    dat is immers een ongewenste intimiteit van de ergste soort:
    seksuele kindermishandeling?
    Wie snijdt er nu in de piemels van zijn kinderen? Alleen geperverteerden.
    Ik zal hier nog eens een stuk herpubliceren dat ik daar (al) een jaar of twintig terug over schreef in Trouw, in dit soort bewoordingen.
    Het gaat ook wel eens erg fout, en dan bloeden jongens dood, of zitten levenslang zonder eikel, of nog erger. Lekkere God, die zulke dingen wil.

    Wat het Zuiderkruis betreft: de beweging van beïnvloeden gaat traditioneel van noord naar zuid, niet andersom.

  6. Aad Verbaast zegt:

    Prachtig informatief blog weer van je! Ga het op mijn gemak nog een keer lezen inclusief alle links.

  7. King Billy zegt:

    Dank voor ‘guitig’. Reactie was slechts bedoeld om op een ietwat cynische wijze op de lange teentjes van geborneerde religieuzen te gaan staan.
    Jouw fantastische blok maakt toch overduidelijk dat ‘lenen uit de geschiedenis’ voor velen de basis is voor onaantastbare, heilige huisjes, waarmee die Zeitgeist nog steeds moeite heeft om deze te durven plaatsen in haar ware aard en oorsprong?

  8. reinejragolo zegt:

    Al met al leiden er toch vele wegen naar Rome.

  9. joost tibosch sr zegt:

    Selma, dank.. Zou je aan het slot ook kunnen zeggen: “Een parelende stroom door de mensengeneraties heen op zoek naar waarheid”? En dan denk ik met een variant op Augustinus:.”.tot ze tot rust komt in de Zee van Waarheid”. En dan te bedenken dat de primitieve mens en de (post) wetenschappelijke mens niet eens aan bod kwamen!

  10. fulpsvalstar zegt:

    Selma, goede preek! zou in kerkelijk Nederland tot geraas en getier leiden.

  11. Selma zegt:

    Aad,
    dank je wel (ik zat op m’n stokpaardje)

  12. Selma zegt:

    King Billy,
    dat begreep ik wel.
    Verder schrijf ik niet voor ‘geborneerde religieuzen’, en voor oprechte gelovigen ook niet. Omdat die mijn teksten niet lezen. Die weten bij de eerste zinnen al dat ze er niet blij van worden, en haken voortaan al af als ze m’n naam in de verte zien schemeren.
    Ik kan het zeggen want ik ben gelovig geweest.
    Als jong meisje vond ik het heel fijn om bij de eerste blik op een boek al te kunnen weten of het ‘goed’ was, of tegen het geloof. En wou alleen doen wat God goed vond, dus.
    Maar toen ik een kind was, dacht ik als een kind…
    Ik schrijf voornamelijk voor m’n eigen nieuwsgierigheid en begrip der dingen, en voor een paar mensen die het leuk vinden om mee te kijken.

  13. Selma zegt:

    Reine,
    zeker. En ook vele naar Bejing, Moskou, Buenos Aires en Timboektoe.

  14. Selma zegt:

    Joost Tibosch,
    aan het slot kan van alles gezegd worden, dat is het fijne aan schrijven: vrijheid.
    “Een parelende stroom”, dat is een schitterend beeld, maar wat mij betreft te concreet, te stoffelijk. Zodra iets aards en tastbaar lijkt te worden, komen de machtsblokken in het geweer (letterlijk) met macho-organisaties, harde heilige boekregels en -straffen.
    Ik verwijs liever naar de (vrouwelijke) Ruah die op de wateren zweefde, en de Spiritus die waait waarheen hij wil. Niet iets wat mensen kunnen (be)grijpen.
    Wat Augustinus’ uitspraak betreft, die komt me in wezen boeddhistisch voor.
    Maar je weet dan ook nooit waar bekeerlingen hun kennis hebben opgedaan ;-).
    Je laatste zin vat ik niet helemaal: waar kwamen “de primitieve mens en de (post) wetenschappelijke mens niet eens aan bod”? Waar aan bod?
    De primitieve mens is Adam, volgens een bepaalde opvatting. En anders weten wij simpelweg niets van enige primitieve mens, behalve dat er soms een botje gevonden wordt. We weten niet hoe hij dacht, voelde, geloofde…

  15. Selma zegt:

    Fulps,
    dank je wel. Maar K.N. leest mijn stukkies niet.
    En zouden ze de Bijbel lezen, dan zouden ze weten dat razen en tieren daarin alleen voor krankzinnigen en honden is weggelegd.
    En met andere termen voor God, vanzelf.
    Dus beter kalm blijven.

  16. joost tibosch sr zegt:

    Die komen in jouw verhaal niet voor, bedoel ik. Zelf heb ik lang geleden kennis gemaakt met de nog geisoleerd levende Papoea’s in West-Guinea. Met al mijn moderne verbazing ben ik door hen menselijk diep ontroerd geraakt. Die primitieven bedoel ik. Zelf ben ik zo’n moderne mens uit de (post) wetenschappelijke tijd, die het hele verleden kan bewonderen, echter wel met de vanzelfsprekende goden, god etc (en machtsblokken!) uit het verleden de nodige moeite heeft gekregen en de werkelijkheid op weer heel eigen wijze moet herschikken. Dat is de “stroom”, waarin wij ons nu met al onze mogelijkheden bevinden. We kijken niet alleen naar een stroom in het verleden, we horen er ook zelf toe. PS Zelf wilde ik eerst Oerzee van Waarheid schrijven, maar besefte toen dat ook dat zoals het woord Adam “vruchtbare kleigrond” nog een beeld is uit de verhalen van al beginnende beschavingen, en niet meer ons beeld.

  17. joost tibosch sr zegt:

    PS Augustinus zal niets van Boeddhisme hebben geweten. De wereld was toen kleiner dan nu vaak gesuggereerd wordt.. Hij was wel grootgebracht in het gnosisdenken van zijn tijd, wat telkens weer ook hier in zijn christelijk denken doorbreekt ..Ongelukkig is wel de vervelende combinatie van minachting voor en de zware zondige last op lichamelijkheid met zijn erfzonde, waarin de joods-christelijke traditie en de gnosis elkaar ongelukkig genoeg vonden en versterkten! Dat hebben we tot in onze tijd toe gemerkt!

  18. Lehti Paul zegt:

    Vol goede moed opende ik al lezend alle linkjes uit je verhaal in nieuwe tabbladen, maar het is intussen zo vol bovenin mijn scherm, dat ik besluit er nog eens rustig voor te gaan zitten. Alvast veel dank voor het boeiende college. En de interessante bruggetjes. Een godd(inn)elijke vulva op de mastercard…..prachtig!

  19. Selma zegt:

    Joost Tibosch,
    excuses voor mijn late antwoord:
    Wat mooi dat de Papoea’s die jij ooit ontmoette je zo geraakt hebben. Daar kan ik me alles bij voorstellen.
    Alleen maak ik bezwaar tegen de termen ‘primitieven, primitieve mens’.
    Oospronkelijk betekent primitivus gewoon ‘eerste, eerstgeborene’, in zoverre is Adam dus wel een primitieveling. Maar verder valt dat woordgebruik onder de projecties der egocentrischen (net als woorden als roofvogel, onkruid, ondier etc.), die zichzelf niet-primitief achten, waarbij zo’n projecterende sukkel vergeet dat (het gebrek aan) stropdas, auto en tv waaraan hij de ander afmeet, dingen zijn die hij ook zelf niet uitgevonden heeft. De sukkel geeft met die termen ook blijk van onwetendheid van alle subtiliteiten die een mens tot een mens kunnen maken, die in elke menselijke cultuur aller tijden kunnen bloeien, volkomen onafhankelijk van bezit en uiterlijk vertoon.

    Die “stroom” is een mooi en juist beeld, dat je gebruikt. Het eeuwige panta rhei immers. Maar we leven in een wereld waar allerijverigst naar het tegendeel gezocht wordt: levensverzekeringen (sic), vastgoed, De Onwankelbare God, waardevast pensioen, eeuwige roem, enz.
    Oerzee van Waarheid vind ik ook een mooi, sprekend beeld, en de betekenis van Adams is nodig om die teksten enigszins te kunnen begrijpen. Wat mij betreft kunnen ‘de verhalen van alle beginnende beschavingen’ niet genoeg verteld, herhaald en bijgebreid worden. Mensen uit de oudheid staan zoveel dichter bij ons dan de meesten in het computertijdperk voor mogelijk houden. Er is juist enorm veel van hen te leren, vind ik, merk ik, als ik bijvoorbeeld een brief lees van 4000 jaar geleden…

    Of Augustinus niets van het Boeddhisme geweten heeft? Voor een antwoord heb ik niet genoeg gestudeerd. Wel weet ik dat de wereld toen (en voor zijn tijd) juist gróter was ‘dan nu vaak gesuggereerd wordt’. De oude Grieken waren gefascineerd door de Oriënt, veel van de zogenaamde Griekse uitvindingen zijn Babylonisch of Sumerisch. Alexander de Grote was al in India geweest, zijde- en andere handelsroutes liepen van China naar Klein-Azië, Egypte, zuidelijke Europa. Er was juist een enorme uitwisseling en beïnvloeding!
    De gnosis vind ik daar een mooi voorbeeld van: het heet een christelijke stroming, maar voor wie het zien wil en kan, is het syncretisme van de bovenste plank, met elementen uit Perzische, Egyptische, Babylonische godsdiensten, joodse mystiek, hellenistische trekjes, noem maar op.

  20. Selma zegt:

    Lehti,
    ja die mastercard is grappig, of netter gezegd: een goed observatie.
    Ik hou erg van mensen die kunnen kijken, zulke dingen zien, en verzamelen.

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s