Venus, Jupiter en Aldebaran: mazzel met sterren en planeten

Een ouwemensenkwaal, schijnt het te zijn: slecht kunnen slapen.
Toch is er een voordeel aan om op ongelegen momenten wakker worden.
Je ziet wel eens leuke dingen. Zo zie ik soms rond drie uur ’s nachts
mijn buurvrouw stiekem aan rondsluipende vossen gekookte eieren voeren…*

Maar de laatste nachten kijk ik voordat de zon opkomt naar de grote lichtpitten Venus en Jupiter, die nu weer zo makkelijk te spotten zijn omdat de maan erbij loopt.

Het leukste is wel dat Jupiter naast de rossige Aldebaran (alfa Tauri) staat, ook wel het ‘linkeroog van de Stier’ genoemd. Voor een leek als ik is het anders onmogelijk om zo’n ster te vinden tussen alle schitterende lichtjes, maar met hulp van maan en planeten lukt dat nu goed. En met behulp van de leuke site http://hemel.waarnemen.com, waarop je gemakkelijk zelf van elk willekeurig tijdstip en hemeldeel een sterrenkaartje kunt maken.

Ik heb m’n best gedaan het viertal te fotograferen, maar het was een beetje heiig,
zodat de halo om de maan een lichtvlek is geworden, terwijl het in werkelijk halve maan was. Maar de welwillende kijker ziet linksonder Venus, en in het midden links Jupiter en rechts Aldebaran.

De naam Aldebaran danken we aan vroegere Arabische astronomen.
Hij hoort tot de vier goed zichtbare vaste sterren die ooit de ‘hoeken’ van het jaar aangaven: de zonnewendes en de eveningen (maar dat is allang niet meer zo,
dank zij de precessie van de equinoxen).
Via de oude Perzen kwamen ze in de middeleeuwse astronomie terecht als de vier ‘koningssterren’. Die koninklijke waardigheid namen ze misschien over uit astronomische of astro-magische teksten uit het antieke Babel en Assur, waarin in elk geval drie van de vier  sterrennamen naar koningschap verwijzen.
*
In het Assyrische Mul Apin , teksten over hemelverschijnslen
heette Aldebaran mul GU.AN.NA, ‘ster Hemelstier’ en gold samen met dingir Is lê,
‘god Kaak van de Stier’ (de Hyaden) als de AGA dingir Anim ‘kroon van god Anu.
*
De tweede koningsster is Regulus (Latijn voor ‘koninkje’) alfa Leonis,
die bij de Assyriërs mul Lugal ‘Koningsster’ heette, ‘staand in de borst van de Leeuw’.
*
De derde is Antares, alfa Scorpii, die mul GABA GIR.TAB of Irtu Zuqaqipi heette: ‘ster Borst van de Schorpioen’ (borst met de bijbetekenis ‘moed, succes’) en ook
god Lisi (een vuurgodheid) en god Nabûde god van Borsippa, zusterstad van Babel.
*
De vierde is Fomalhaut, alfa Piscis Austrini. Het sterrenbeeld van de Oostelijke Vissen,
in bovengenoemde teksten mul KU dingir EA, ‘ster Vis van god Ea’ of mul ERIDU ki, ‘ster van stad Eridu’ geheten, behoorde tot de contreien van god Ea, van water, wijsheid en geneeskracht, en ook aan Gula, de ‘grote’, godin van de geneeskunst. En tevens aan Ea’s stad Eridu die als eerste ter wereld het ‘koningschap uit de hemelen ontving’.

Waarom wij mazzel hebben

In rituele spijkerschriftteksten uit het oude Mesopotamië (huidig Irak) wordt wel verteld dat de goden ’s nachts het land verlaten om zich terug te trekken op hun manzazu of manzaltu, hun hemelse ‘verblijfplaats’ tussen de sterren.
Voor de een was dat een (deel van een) sterrenbeeld, voor de ander een planeet.
Die planeten bewogen zich langs de dierenriem waardoor ze nu eens in de regio van een bevriende of familiegod verbleven, dan weer bij een vijandig gezinde god.

Kort gezegd konden op die manier voorspellingen gedaan worden.
Uit deze astro-magie heeft zich een astronomie ontwikkeld die de bakermat vormde voor alle latere vormen van astronomie en astrologie elders.
Eindeloos zijn de kleitabletten met lijsten van planeetstanden (maar ook eclipsen, halo’s, weersgesteldheid, vogelzwermen enz.) met daaraan verbonden gebeurtenissen: gunstig, ongunstig, zelfs fataal. Stond een planeet op een plek waar hij helemaal thuishoorde dan kon de geleerde waarzegger van een goed gesternte spreken en geluk voorspellen.
Zo is manzaltu als mazal ‘ster’ in het Hebreeuws verzeild geraakt, en uiteindelijk via het Jiddisch in onze taal als mazzel.

Nachtelijke rituelen

Als ik Jupiter en Venus zo mooi aan de hemel zie staan, dan denk ik aan de vele nachtelijke rituelen die op kleitabletten bewaard zijn gebleven, om genezing te verkrijgen of kwaad af te weren. Het idee was dat er van de sterren (van de goden in de hemel) gunstige invloed uit kon stralen, op de mensen neer kon druppelen. Maar ook boze.
Was een mens getroffen door de boosheid van een god, dan werd hij ziek.
Onder een gunstig gesternte kon hij dan medicijnen op zijn dak zetten, en die zo de hele nacht aan de goede invloed blootstellen. Voor zonsopgang moest hij dan offeren en gebeden opzeggen en die medicijnen innemen. Maar er konden ook alle mogelijke andere verzoeken tot de goden in hun nachtelijke residenties gedaan worden.
Een erg verhelderend boekje daarover is Astral Magic in Babylonia van Erica Reiner (volgens mij kun je het via deze link lezen).

Jupiter en Venus waren bij zulke rituelen gewilde planeten.
Ik heb momenteel geen bepaalde wensen, anders zou het nu de goede avond zijn om een bakje met kruiden buiten te zetten, en morgen voor dag en dauw de handen omhoog te heffen, zoals het hoorde, te offeren en de juiste woorden te spreken.

Jupiter had bij de oude Mesopotamiërs vele titels, met name mul SAG.ME.GAR
(een onvertaalbare naam), mul UD.ALTAR of Dapinu, ‘heroïsche ster’ en
mul BABBAR, ‘witte ster’. Hij hoorde bij de machtige god Enlil en zijn opvolger Marduk, dus bij deze heroïsche ster kon je wel terecht voor het beslechten van ruzies of hulp bij rechtszaken en zware maatschappelijke problemen.

En de planeer Venus, mul DIL.BAD of Delebat, was het domein van Inanna of Isjtar.
Als morgenster gold de planeet als vrouwelijk, maar de avondster was meestal mannelijk.
In de vroege ochtend kon je dus bij haar terecht voor verzoeken om een kinderwens te vervullen, een goed huwelijk te doen of een verdwenen echtgenoot terug te krijgen,
en bij haar verschijning als avondster voor mannelijker interesses, tot oorlog aan toe.
De godin werd vaak afgebeeld met volle wapenuitrusting en haar voet op haar dier de leeuw, en soms ook met een baard.

Nu even leuk plaatjes kijken op internet!!
Tweeslachtigheid van lichaam en karakter kwam en komt vaker bij goden voor.
Zo is Hindoegod Shiva (Ardhanarishvara) bijvoorbeeld deels mannelijk en deels vrouwelijk. Wie weet inspireerden zulke beelden wel tot mythen als over de Griekse Amazones en Hermaphroditos, en een enkele androgyne Bijbeltekst,
om vervolgens in middeleeuwse alchemistische afbeeldingen te verschijnen,
en de kabbalistische niet te vergeten.

——————————————————————————————

* Zie vossen voeren (naar de onderste foto scrollen).

Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized, Zoogdieren en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

27 reacties op Venus, Jupiter en Aldebaran: mazzel met sterren en planeten

  1. king billy zegt:

    Fraai! Vroeger al deze sterren ‘geschoten’. De sextant heb ik nog. Duurt niet lang meer dan komt mijn lievelingsgssterrebeeld Orion schuin links onder Aldebaran weer vol boven de horizon met links verder weg Sirius, na de zon de helderste ster aan de hemel.
    Ik heb m’n eigen ‘W’ van Willempie aan het firmament staan. Cassiopeia.

  2. indrukwekkend
    zo’n sterrenhemel

  3. goodknight zegt:

    …kzag er net eentje vallen…

  4. Mooi hoe je de geschiedenis van de astronomie verteld.

  5. En astrologie natuurlijk. Hier kan ik niet veel sterren meer zien, teveel licht in de nacht.

  6. Selma zegt:

    King Billy,
    dank je voor je gelijkgestemde reactie. Orion is prachtig! Hij heette mul SIPA.ZI.AN.NA in het Sumerisch, Sjidallu in het Babylonisch/Assyrisch,
    en was het domein van god Papsukal, ‘de ware herder van Anu en Isjtar’ genoemd (Mul Apin tablet 1 ii 2).
    Omdat hij min of meer voor de ‘Hemelstier’ staat (hèt symbool van de hoogste god) is hij dezelfde als Nimrod uit Genesis 10:8, “een geweldig jager voor het aangezicht des HEEREN”. Daar is nog wel een boekje over te schrijven!
    Zelf heb ik zeilend op de oceaan (ook) veel geleerd van ervaren sterrenschieters. Daar is geen lichtvervuiling. Gelukkig mag ik donderdag weer gaan scheepskoken, dus ’s nachts op dek liggen en omhoog kijken.
    .

  7. Selma zegt:

    Hennie,
    zeker. En ’s nachts naar boven kijken houdt een mens ook een beetje bescheiden 😉

    Goodknight,
    dat waren de Persiden. Ander onderwerp maar ook leuk. Good night!

    Antoinette,
    dank je wel voor je aardige reactie.
    Tja, die lichtvervuiling… Maar misschien ga je wel eens op vakantie naar een minder stedelijk gebied? Dan is ’s nachts naar boven kijken een openbaring!

  8. king billy zegt:

    Ach, hoe wonderlijk rijk is het leven op de blauwe planeet. Noem mij met zekerheid één hemellichaam van waaraf de blauwe planeet ontdekt is. Laat staan dat daarop ‘leven’ ontdekt is.

  9. Selma zegt:

    King Billy,
    ja, je blijft je verwonderen, vooral als je ver weg op het blauw bent (of turkoois, grijs, bruin, erwtensoepkleurig, elke dag anders).
    Maar zekerheid kan ik je niet geven. Zekerheid is een verzinsel van kerkvaders en verzekeringsagenten. De enige echte zekerheid is onzekerheid.

  10. Prachtig, die sterren! Sedert enkele maanden verdiep ik me in de sterrenbeelden en mijn favoriet blijft Orion (misschien wel omdat hij zo makkelijk te herkennen is ;)). Vanuit Orion vertrek ik dan ook om de andere beelden te ontdekken. Ik kijk dan ook het liefst in de winter naar de hemel, ook al omdat tijdens koude nachten de zichtbaarheid vaak beter is. Mooie geschiedenis vertel je daar! Als je wil, kan je waarschijnlijk je hele leven bijleren over de sterren. Helaas heb ik hier veel lichtvervuiling, daardoor zag ik bijvoorbeeld nog nooit de melkweg. Het lijkt me schitterend om bijvoorbeeld in de Sahara op het zand te liggen om een prachtige sterrenhemel te kunnen zien. Maar misschien eerst wat dichter bij huis beginnen.

  11. fulpsvalstar zegt:

    Dit was heel interessant te lezen, een materie waar ik totaal niet mee bekend ben, wel met het voeren van wilde dieren die behoorlijk gevaarlijk kunnen worden.
    Wilde dieren moet je vooral wild laten. Als je ze voedert verliezen ze de angst voor mensen en gaan ze soms bijten (ze willen steeds meer en dan beginnen ze maar aan de hand die hen voedert). Met name vossen hebben soms heel lelijke ziektes en parasieten bij zich terwijl mensen soms voor wilde dieren gevaarlijke gewoontes (bij voorbeeld jagen) hebben.

  12. timmerark zegt:

    Top Blog! Zoals altijd.

  13. Blewbird zegt:

    Top! Zeer creatief gebruik van een slapeloze nacht. Als ik er al een heb, kom ik niet verder dan wat draaien en -als het heel erg is- een glaasje water.

  14. svara zegt:

    wat een mooi blog Selma!!

  15. king billy zegt:

    Gewoon een weetje. Sirius.
    Vroeger, op zee, nog een jong broekie, kon ik op het Noordelijk Halfrond zien dat Sirius tijdens de zonsopkomst en zonsondergang soms rood kon oplichten, terwijl andere sterren, planeten en de maan dit niet deden. De oorzaak zijn stofwolken in het heelal. Op land, zeker nu niet meer, is dit met het blote oog nauwelijks nog waar te nemen.
    Tien tegen één dat dan een hittegolf op komst is, vertelde eens een de door wol geverfde collega, die destijds tegen de pensioendatum aanliep. Het klopte, voorzover mijn beperkte waarnemingen aan de praktijk getoetst konden worden. Was wel leuk, stuurde ik een brief vanaf de overkant, ‘Schat, jullie krijgen een hittegolf’. Weersvoorspellingen waren destijds minder nauwkeuriger dan nu.
    Grinnik.
    De laatste zin in http://de.wikipedia.org/wiki/Sirius
    .

  16. Selma zegt:

    Tjiftjaf,
    leuk dat je ook naar sterren kijkt. Geeft niks dat we amateurs zijn. Ik ben eigenlijk in alles wat ik doe een amateur, in de originele betekenis van het woord.
    Wat hemelkijken zonder lichtvervuiling betreft: daar hoef je niet voor naar de Sahara. Laatst was ik in de Ardennen, en de nacht was helder. De Melkweg was zeer goed te zien!
    Over Orion heb ik nog wat geschreven bij een reactie hierboven op King Billy.

  17. Selma zegt:

    Fulps,
    je hebt helemaal gelijk dat je tegen het voeren van echt wilde dieren bent.
    Maar mijn buurvrouw is (hier) een uitzondering wat die vossen betreft.
    En ik ga de laatste zijn om haar te kapittelen. Ze heeft weinig ander plezier in haar leven dan de helft van haar aow aan dieren op te voeren.
    Bij alles wat mensen dieren (en de aarde) aandoen, ben ik juist blij dat zij haar laatste jaren, excentriek en wel, een andere invulling geeft, in plaats van weg te kwijnen in een verzorgingstehuis volgens de normen van de sociale maatschappij.
    Ik moet trouwens wel grinniken om je reactie, vanwege jouw naam:
    de vos heet officieel Vulpes vulpes 😉
    (Overigens ben ik een voorstander van het ’s winters bijvoeren van het ‘wilde’ vee in Oostvaardersplassen en Kennemerduinen, en zo ken ik nog wel wat wildvoer-voorbeelden in onze stadsnatuur die me nuttig lijken…)

  18. Selma zegt:

    Timmerark en Blew,
    twee toppen achter elkaar, geweldig!
    Slapeloosheid is helemaal niet erg (wel voor iemand met vaste werktijden natuurlijk).
    Inslapen gaat altijd prima, maar na drie uur weer wakker. En dan niet een paar minuten draaien, maar uren. En dat is stom, want in die uren is van alles te doen. Nachtwandelingen bijvoorbeeld. Het is heerlijk om ’s nachts buiten te zijn, want als de rest snurkt, dan is de wereld van mij.
    Bovendien loop je overdag onder een blauwe (of grijze) kaasstolp met horizontaal gerichte blik, terwijl je je ’s nachts, omhoog kijkend, bewust bent van het oneindige heelal, dat tussen de sterren door denkbaar is.
    Tenslotte laat slaap zich altijd dwingend inhalen. Dus niks gemist.

  19. Selma zegt:

    Svara,
    dank je wel voor het lezen!

  20. Selma zegt:

    King Billy,
    dat zijn echt leuke weetjes. De wereld zat vroeger vol met buitenmensen met zulke ervaringskennis. Erg leuk om nu nog een enkele tegen te komen.
    Dank voor de link, toevallig lees ik erg graag Duits.
    Bij de antieke namen miste ik vanzelf (zoals meestal) de juist Bab/Ass naam van Sirius. Hij was Sjukudu ‘de pijl’, en wel de pijl van de grote krijger Ninurta (de god die o.a. zijn naam en functie leende aan Nimrod/Orion), terwijl Ninurta’s domein Mercurius was.

  21. joost tibosch sr zegt:

    Heb van mijn vader al heel lang geleden geleerd te genieten van de sterrenhemel, geniet van dit blog van jou met al zijn informatie over oude levensbeschouwing..geniet van moderne sterrenkunde en geniet -dat had mijn vader nog mee moeten maken- nu vooral van maanreizen, ruimtereizen en met name nu van de Marsreis.

  22. Zilvertje zegt:

    De hemel in de nacht, zo bijzonder. Hier in het dorp zie je veel minder, maar aan zee in het donker is het puur genieten, je weet veel, een mooi blog over nachten die zo niet verloren zijn.

    Wil ze een vos vetmesten, heeft ze een restaurant? :^)

  23. Selma zegt:

    Joost,
    wat een aardige herinnering aan je vader.
    Doet me ineens denken aan Gargantua, de reuzenbaby, die met zijn leermeester Ponocrate elke avond voor het slapen gaan ‘gelijk de filosofen uit de oudheid’ naar de sterrenhemel kijkt en de gebeurtenissen van de dag memoreert. Ik ga het eens herlezen, zit vast een leuk blog in.

  24. Selma zegt:

    Zilvertje,
    jij bent ook een kijker, mooi!
    Een restaurant denk je? Mmmm… vos op het menu, daar heb ik nog nooit van gehoord. Hoewel, een vos is een dier tussen een kat en een hond in, en die worden elders wel gegeten.
    Nee, buurvrouw is een oude weduwe, die voor haar plezier alles voert van langs loopt en vliegt. Ook de zwerfkatten (die hier in de haven nogal veel zijn). Ze moet het stilletjes doen, omdat de andere (bejaarde) buren anders boos worden. Die houden meer van bridge en geraniums.

  25. Op kleitabletten staan talloze verhalen van luchtreizende goden, godinnen en/of plaatselijke gebie­ders. Ze gaan rechtstreeks naar de bewoonde planeet Mardoek. Als die zich echter eenmaal weer te ver van de aarde verwijderd heeft, dan reist men naar een ruimtestation, dat om onze planeet heen cirkelt. Films als Close Encounters, E.T. en Independan­ce Day zijn er niets bij. Dit soort informatie wordt geïllustreerd met talloze zg. cilinderzegels, picto­gram­men en afbeel­din­gen die kenne­lijk vliegbril­len, een vlieg­doos, koptele­foons (‘metende hangers’) of helmradi­o-ont­vangers voorstellen. Ze worden in de lokale taal omschreven met begrippen als ‘dat wat ver het heelal in doet gaan’. Hoge tempels schijnen vooral te functione­ren als landings­bakens, hun ruime binnen­plaatsen geven ruimte voor bemande raketten voor ‘de afdaling vanuit de hemel’, zoals een tekst meldt. Even gedetail­leerd worden aanvallen met raketwapens­ beschreven. Want gewapende macht en politieke allianties blijven nodig om de business te kunnen blijven bewa­ken: ‘Vanuit een gouden kamer-in-de-lucht zal ik over u waken’, belooft de godin Inanna aan een Assyri­sche koning.

  26. Pingback: Weinig Nieuws onder de Zon (vervolg op Genade in Heiloo) | Er was eens…

  27. Pingback: Meer voetjes | Er was eens…

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s