Krentenbrood des duivels, of Spons der berserkers

In het IJslands heet hij berserkjasveppur, ‘berserker-spons’, de giftige vliegenzwam, die bij ons en in omringende landen zijn naam dankt aan traditioneel gebruik als insekticide: verkruimeld in melk lokt en doodt de paddestoel vliegen.

Maar oudere namen herinneren aan het duistere, hallucinerende effect van de zwam:
duivelskaas, of prachtig bij onderstaand plaatje passend: duivelskrentenbrood,

en komen daarmee dicht in de buurt van de IJslandse naam, want voorchristelijke gebruiken werden in de late middeleeuwen graag aan de duivel toegeschreven.
In de oudheid werd de zwam waarschijnlijk gebruikt in sjamanistische (oorlogs)rituelen.

De Engelsen kennen nog de uitdrukking going berserk voor ‘je zelfbeheersing verliezen, doordraaien’, die stamt uit de tijd van de Angelen en de Saksen, en andere Noord-Europese volkeren van vóór en in de vroege middeleeuwen, toen de berserker een fenomeen was.
Het was een vechtersbaas (militair zouden we nu zeggen) die zich in berenvellen hulde waardoor de geest van de beer in hem voer, die hem als het ware in een beer veranderde en buitengewone krachten gaf, ook ongevoelig maakte voor pijlen, vuur en zwaarden.
Het Oudnoorse berserkr bestaat uit ber ‘beer,’ en serkr ‘jas’ of ‘shirt’.
Berserkers vormden de stoottroepen van koninklijke legers, en mochten als zodanig hun loon via strooptochten innen, al rovend en plunderend in overwonnen gebieden.

De berserker vertoont veel overeenkomsten met wat later de weerwolf genoemd werd.
Hij was de handlanger van Odin of Wodan, of de verschijning van deze god zelf, in dierengedaante.
Om deze vreeswekkende gedaanteverandering te bewerkstelligen zou de berserker
beren- of wolvenbloed gedronken hebben, maar de beschrijving van zijn uiterlijk en gedrag wekt sterk de indruk van enorme alcoholconsumptie en/of het gebruik van paddo’s:
een heet, gezwollen en paarsrood hoofd, en een gigantische energie en dadendrang die uitmondden in razernij; schuimbekkend, grommend, brullend als een dier, bijtend in zijn schild, wild om zich heen slaand en blindelings iedereen neersabelend die hij tegenkwam, vijand en vriend.
Was de roes voorbij, dan was hij doodmoe, bleek, ziek, zwak, lusteloos, misselijk, wat een paar dagen kon duren.

Berserkers werden beschouwd als helden, als halve heiligen, die na hun dood op het slagveld zeker naar het Walhalla zouden gaan.
Zij droegen vaak namen met ‘beer’ erin, waarvan vele na vele eeuwen nog steeds in gebruik zijn, zoals Björn, Bor, Barney, Barry, Bernie, ‘beer, beertje’,
Benson ‘berenzoon’, Berwald ‘beerheerser’, Bernard ‘beresterk’, Bernlef ‘berenerfenis’, Erben ‘erebeer, Gerben ‘speerbeer’, Svenbjörn ‘jongensbeer’, en Sibren ‘zegebeer’.

Begin 12de eeuw verdween de berserker pas definitief uit noordelijk Europa door christelijke wetten die hem tot crimineel bestempelden (en Nederland heeft sinds een paar jaar een wet die het gebruik van de vliegenzwam en andere paddo’s verbiedt…).

Advertenties

Over Selma

Maarten Lutherschool 1958
Dit bericht werd geplaatst in Paddestoelen, Religieuze Rimram, Uncategorized en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

7 reacties op Krentenbrood des duivels, of Spons der berserkers

  1. luuk1945 zegt:

    Goede en informatieve tekst bij mooie foto’s.
    Groet Luuk

  2. Bart zegt:

    Nu weet ik tenminste waar die uitdrukking: to go berserk vandaan komt!
    Mooie, uitvoerige bijdrage.

  3. Selma zegt:

    Dank je wel Luuk, en Bart,
    als natuur-amateur, hou ik gewoon ook erg van geschiedenis, mythologie en etymologie.

    Ja Blew, de natuur reportages klik ik altijd aan, als ik naar de OBA-pagina ga.
    Antoinette heeft vaak schitterende foto’s, en van haar commentaar steek ik vaak wat op.
    Van Luuk pagina’s natuurlijk (!) ook.

  4. Aad Verbaast zegt:

    Leuk om al die achtergrond informatie te lezen. Dan gaat er een hele (nieuwe) wereld voor me open.

  5. Joshua zegt:

    Heb op de Lage Vuursche Lately weinig van die Rode Paddenstoeln gezien.. maar wel al andere begin Aú gustus !!

  6. jeetjemina zegt:

    Mooie bijdrage en wat een prachtfoto, die tweede!
    Ik zie zelden of nooit paddestoelen. zelfs niet hier in het Amsterdamse bos.
    gr eva

Schrijf hier je reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s